ABD ve İsrail’in İran’a yönelik askeri operasyonu ikinci haftasına yaklaşırken, çatışmanın kapsamı giderek genişliyor. Başlangıçta İran’ın askeri altyapısını hedef alan sınırlı bir operasyon olarak başlayan müdahale, bugün itibarıyla bölgesel güvenlik, enerji piyasaları ve uluslararası diplomasi üzerinde ciddi etkiler yaratmaya başladı.
Operasyonun askeri boyutu oldukça geniş. ABD Merkez Komutanlığı verilerine göre İran içinde binlerce askeri hedef vuruldu; bunlar arasında füze rampaları, hava savunma sistemleri ve askeri üsler bulunuyor. Washington ve Tel Aviv, bu saldırıların İran’ın bölgedeki askeri kapasitesini zayıflatmayı amaçladığını savunuyor. Ancak sahadaki gelişmeler, operasyonun tek taraflı bir askeri üstünlükten ziyade karşılıklı tırmanmaya dönüştüğünü gösteriyor.
İran ise saldırılara misilleme olarak İsrail’e ve Körfez’deki ABD üslerine füze ve insansız hava aracı saldırıları düzenliyor. Körfez bölgesinde enerji altyapısı ve lojistik merkezlerin hedef alınması, savaşın sadece askeri değil ekonomik bir boyut kazandığını ortaya koyuyor. Özellikle Hürmüz Boğazı’nın güvenliği konusundaki belirsizlik, küresel petrol piyasalarını doğrudan etkiliyor.
Trump: Hamaney muhtemelen hayatta ancak zarar görmüş olabilir
Bu süreçte Washington’dan gelen açıklamalar ise krizin siyasi tonunu daha da sertleştiriyor. ABD Başkanı Donald Trump, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamalarda İran yönetimine yönelik son derece sert ifadeler kullandı ve ABD’nin askeri operasyonlarının “İran rejimini askeri ve ekonomik olarak tamamen zayıflattığını” savundu. Trump ayrıca İran’ın yeni dini lideri Mücteba Hamaney hakkında da dikkat çekici açıklamalar yaptı. Son değerlendirmesinde Hamaney’in saldırılardan sonra “muhtemelen hayatta olduğunu ancak ağır şekilde zarar görmüş olabileceğini” söyledi. Trump, “Eşi benzeri görülmemiş bir silah gücümüz, sınırsız mühimmatımız ve bolca zamanımız var. Bugün bu deli pisliklerin başına neler geleceğini izleyin.” ifadelerini kullandı.
Trump daha önceki açıklamalarında ise İran’daki liderlik değişiminin ABD’nin onayı olmadan gerçekleşmemesi gerektiğini savunmuş ve Hamaney’in liderliğini “kabul edilemez” olarak nitelemişti. Bu söylem, Washington’un sadece askeri operasyon yürütmekle kalmayıp İran’daki siyasi düzen üzerinde de etkili olmayı hedeflediği yorumlarına yol açıyor.
Enerji piyasaları da bu gerilimi yakından izliyor. Petrol fiyatlarının hızla yükselmesi, küresel ekonominin yeni bir enerji şokuyla karşı karşıya kalabileceği endişesini artırıyor. Deniz taşımacılığı ve sigorta maliyetlerindeki artış da uluslararası ticarette yeni kırılganlıklar yaratabilir.
Diplomatik cephede ise tablo karmaşık. Avrupa ülkeleri bir yandan İran’ın bölgesel politikalarını eleştirirken diğer yandan savaşın genişlemesinden duydukları endişeyi dile getiriyor. Bu durum Batı ittifakı içinde bile tam bir stratejik birlik olmadığını gösteriyor.
Bugün gelinen noktada İran’a yönelik askeri operasyonun kaderini belirleyecek üç kritik unsur öne çıkıyor: İran’ın misilleme kapasitesi, Körfez’deki enerji yollarının güvenliği ve uluslararası diplomasinin savaşı sınırlayıp sınırlayamayacağı. Eğer çatışma bu üç alanda kontrol altına alınamazsa, İran krizi yalnızca Orta Doğu’yu değil küresel siyasi ve ekonomik düzeni de sarsabilecek bir dönüm noktasına dönüşebilir.
